“Birim Fiyat Analizi Nedir?” başlıklı yazımızda analizin nasıl hesaplandığını ve ne işe yaradığını anlatmıştık. Artık birim fiyat analizlerini nerelerde ve nasıl kullanabileceğimiz üzerinde durabiliriz.
Bir önceki yazımızda değindiğimiz birim fiyat analizlerindeki işçilik ve malzeme miktarlarını, bir iş planı yaparken, saha ilerleme raporu düzenlerken ve malzeme sarfiyat ve zayiat raporu düzenlerken kıstas alabiliriz. Mesleğe yeni başlayan, daha önce saha tecrübesi olmayan ya da sahada çalışmış olmasına rağmen raporların takibini ve tahkikini yapma ihtiyacı duymamış mühendislerin bu analizleri kullanmasını tavsiye ederiz. Burada önemle üzerinde durulması ve bir mühendisin de her zaman aklının bir köşesinde bulunması gereken konu, istatistiki veri üzerine düzenlenen analizlerin her zaman bir hata payının olduğudur. İstatistiki verinin, üzerinde çalıştığınız projeye uyumunu ve gerekiyorsa uygulanması gereken hata payını belirlemenin tecrübe kazandıkça kolaylaşacağını unutmamak gerekiyor. Özellikle genç mühendislerin çalıştıkları projeler için harcanan sarf malzeme ve işçiliklerin kaydını tutması, yani kendi istatistiklerini hazırlamaları, sonraki projelerinde herhangi bir karar alırken ya da bir müdahalede bulunurken doğru hamleyi anlamalarını ve uygulamalarını kolaylaştıracaktır.
Birim fiyat analizlerinin kullanıldığı yerlerden bir diğeri, kamu kuruluşlarının ihale ettiği işlerde yaklaşık maliyetlerin oluşturulma sürecidir. Yaklaşık maliyet, ilgili kurumun ihalede edilen işin tamamlanması için belirlediği tutardır. Projenin baştan sona bütün işleri, ilgili analiz pozu kullanılarak sıralanır ve projedeki metrajları hesaplanır. Sonraki aşamada, ait olunan yılın birim fiyatı kullanılarak toplam yaklaşık maliyet ve poz başına düşen pursantaj oranları belirlenir. Pursantaj, işin maliyetinin yaklaşık maliyete oranıdır. Oluşturulan listeler ihaleyi kazanan firmaya teslim edilerek 15 gün içerisinde uygun idari iş programı hazırlanması istenir. Yaklaşık maliyet hazırlanırken projede uygulanması öngörülmüş fakat henüz gelişme aşamasında olan ya da özel tasarım gerektiren bazı işlere uygun poz bulunamayabilir. Bu durumda, ya en yakın poz analizi kullanılarak yeni poz analizi yapılır ya da piyasadan fiyat toplanarak özel poz olarak belirtilir. Örnek vermek gerekirse, daha önce kullandığımız 15.150.1004 poz numaralı gri renkte beton dökme analizini ele alalım.
Senaryomuzu değiştirerek, proje tasarım aşamasında gri renkte değil de kırmızı renkte dökülmesi gereken bir yapı tasarlandığını düşünelim. Uygulamada betonumuzun rengini değiştirebilmek için bir beton katkısı eklememiz gerekeceğinden, yukarıdaki pozun kullanılması halinde hatalı bir maliyet hazırlanmış olacaktır. Diğer yandan, betonun sadece rengi değişeceği için farklı bir poz analizi kullanılmasına da gerek yoktur. Bu durumda analize sadece renk verici katkı için bir maliyet girerek poz numarasına ufak bir ekleme yapılabilir. Aşağıda örneğini hazırladığım yeni analizden de anlaşılacağı gibi, eğer kurumların yayınladığı pozlarda ihtiyacı karşılayacak bir poz bulunamazsa, dışarıdan alınan fatura örnekleri eklenerek analize özel poz eklenebilir. Analizi hazırlarken 15.150.1004 pozu temel olarak kullanıldığı için yeni pozun numarası da 15.150.1004/A olarak kullanılabilir.
Birim fiyat analizlerinin önemli bir kullanım alanı da mukayese raporlarıdır. Mukayese raporları, adından da anlaşılacağı gibi iki farklı işin maliyet olarak getirip götürdüklerini kıyaslamak için kullanılan raporlardır. Anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinin yaklaşık maliyetlerinin hesaplanmasında, birim fiyat analizlerinin kullanıldığından yukarıda bahsetmiştik. Uygulama aşamasında saha şartları, mevsim şartları, uygulama zorluğu gibi iç ve dış faktörler sebebiyle, projede gösterilen uygulamalar işin sorumlularına danışılarak değiştirilebilir, yeni işler eklenebilir ya da çıkarılabilir. Bu artış ya da azalışlar yapılırken de sözleşme fiyatının %10 kadar üzerine çıkılabilir. Artış ve azalış talepleri büyük kalemlerden gelebileceği gibi çok küçük değişikliklerden de gelebilir. Son senaryomuzdaki küçük değişiklik üzerinden örneklendirebiliriz. Mukayese raporunda 15.150.1004 pozunun analizi kullanılarak eski gri renkteki beton ile yapılacak işin metrajı, ihaleyi alan firmanın yaklaşık maliyet üzerinden yaptığı tenzilat oranı ve birim fiyatı ile çarpılarak azalış olarak gösterilir. Hazırlanan 15.150.1004/A pozuna ait kırmızı beton analizi ise yapılacak işin metrajı ve aynı tenzilat oranı ile çarpılarak artış işlerinde gösterilir.
Yaklaşık maliyeti 1.000.000 tl, kazanılan ihale bedelinin 900.000 tl ve değişiklik yapılacak işimizin metrajını da 10 m³ olarak kabul edelim. Tenzilat oranımızı 1-ihale bedeli/yaklaşık maliyet formülü kullanarak (1-900.000/1.000.000=0,9) %90 yani 0,9 olarak hesaplayabiliriz. Bu durumda gri renkli beton bizim işimiz den azalış olarak düşülecektir. Düşülecek miktarı belirlemek için öncelikle birim fiyat ve tenzilat oranı çarpılarak işimize ait birim fiyat bulunur. 212,61x 0,9=191,34 tl bizim artık bu işi yaptığımızda ya da yapmadığımızda kullanacağımız birim fiyat olarak kullanılacak bedeldir. Metraj ile çarpılarak gri renkte beton dökme işinin iptalinden 191,34×10= 1.913,4 tl azalış miktarımız hesaplanır.
Artış için ise yine 231,363×0,9= 208,23 tl olarak kırmızı beton dökülme işinin bu iş için birim fiyatı belirlenir. İşin sadece rengi değişeceği için metrajımız yine 10 m³ olarak hesaplanıp 208,23×10=2.082,3 tl olarak artış bedelimiz hesaplanabilir. Mukayese sonucunda 2082,3-1913,4 = 168,9 tl artış hesaplanır. Eğer bu miktar ile birlikte daha önce olmuş ise artış ve azalışların kümülatif toplamı proje bedelinin %10 u olan 100.000 tl altında ise mukayese sonucu bu analizin kullanılması kabul edilebilir. Eğer artış %10 oranının üzerinde ise farklı bir uygulama ve analiz hazırlamak gerekecektir.
Mukayese raporu onaylandıktan sonra imalat gerçekleştirilebilir. Sonuç olarak net artış ya da azalış bir sonraki hakedişe ya da kesin hesap sonucuna eklenir.
Birim fiyat analizleri konusunda merak ettiklerinizi, açıklanmasını istediklerinizi ya da eklemek istediklerinizi yorum kısmında yazabilirsiniz.
İyi çalışmalar dilerim.
TEKNİK OFİS İŞLERİ 